Kolestaza

Mnogi lijekovi mogu uzrokovati primarno kolestatsku reakciju. Patogeneza obično nije jasna, međutim klinički i histološki mogu se razlikovati najmanje dva oblika kolestatskog oštećenja—fenotiazinski i steroidni tip. Bilijarna opstrukcija obično se isključi neinvazivnim slikovnim pretragama. Daljnje pretrage (npr. MRCP, ERCP, biopsija jetre) su potrebne samo ako kolestaza traje unatoč ukidanju lijeka.

Fenotiazinski tip kolestaze je periportalna upalna reakcija. Eozinofilija i drugi znaci hipersenzitivne reakcije, ukazuju na imunološke mehanizme, premda su direktno toksični učinci na jetrene kanaliće isto mogući. Ovaj tip kolestaze javlja se u 1% bolesnika koji su dobivali klorpromazin i u manjeg broja onih koji su dobivali druge fenotiazine. Kolestaza nastaje akutno i praćena je vrućicom i visokim vrijednostima aminotransferaza i alkalne fosfataze. Razlučivanje od ekstrahepatalne opstrukcije može biti teško, čak i uz biopsiju jetre. Ako se lijek ukine, nastaje potpuno ozdravljenje, iako se u rijetkim slučajevima može razviti kronična kolestaza s fibrozom jetre. Kolestaza koju uzrokuju triciklički antidepresivi, klorpropamid, fenilbutazon, eritromicin i mnogi drugi lijekovi je klinički slična; međutim, razvoj kroničnog oštećenja jetre nije dokazan.

Steroidni tip kolestaze čini se da predstavlja pretjerani fiziološki učinak spolnih hormona na proizvodnju žuči prije nego imunološku preosjetljivost ili citotoksični za staničnu membranu. Odgovorni bi mogli biti oštećen protok kroz kanaliće, disfunkcija mikrofilamenata, promijenjena fluidnost membrane i genetski faktori. Hepatocelularne upale ima malo ili ništa. Iako je incidencija diljem svijeta različita, javlja se u 1–2% žena koje uzimaju oralne kontraceptive. Karakterističan je postupan razvoj kolestaze bez sistemskih simptoma. Alkalna fosfataza je povišena, ali aminotransferaze obično nisu jako povišene, a histološki nalaz bioptata jetre pokazuje samo centrizonalnu stazu žuči, s malo portalnog ili hepatocelularnog oštećenja. U najvećem broju slučajeva ukoliko se lijek ukine dolazi do potpunog ozdravljenja iako ponekad tijek može biti prolongiran.

Kolestaza u trudnoći (vidi str. 2180) je vrlo srodna kolestazi steroidnog tipa. Žene koje razviju kolestazu u trudnoći mogu kasnije dobiti kolestazu zbog uzimanja oralnih kontraceptiva i obratno.