Bolesti nadbubrežnih žlijezda

Nadbubrežne žlijezde se sastoje iz kore i srži; svaki dio ima posebne endokrine funkcije.

Kora stvara glukokortikoide (u prvom redu kortizol), mineralokortikoide (u prvom redu aldosteron) i androgene (u prvom redu dehidroepiandrosteron i androstendion). Glukokortikoidi potiču i koče prepisivanje gena u mnogim stanicama i organskim sustavima. Vodeći učinci su usmjereni na suzbijanje upale i na poticanje glukoneogeneze u jetri. Mineralokortikoidi nadziru promet elektrolita preko epitelnih površina, navlastito bubrežno zadržavanje Na u zamjenu za K. Glavna fiziološka djelovanja androgena očituju se nakon pretvorbe u testosteron i dihidrotestosteron. Fiziologija hipofizo–adrenalnog sustava potanje je raspravljena u Pogl. 150 i 151.

Srž je sačinjena iz kromafinih stanica koje stvaraju i luče katekolamine (većinom adrenalin uz manje količine noradrenalina). Te stanice sintetiziraju i bioaktivne amine te peptide (npr. histamin, serotonin, kromogranini, neuropeptidni hormoni). Adrenalin i noradrenalin, glavni izvršni amini simpatičkog sustava, odgovorni su za odgovore “udri ili bježi”, tj. za kronotropne i inotropne učinke na srce, brohodilataciju, perifernu i spanhničku vazokonstrikciju uz vazodilataciju u skeletnim mišićima, te za metaboličke efekte poput glikogenolize, lipolize i oslobađanja renina.

Većina sindroma zakazivanja odražava se na lučenje svih hormona adrenokorteksa. Hipofunkcija može biti primarna (oštećenje same žlijezde, npr. Addisonova bolest) ili sekundarna (nedovoljni poticaji iz hipofize ili hipotalamusa, premda neki stručnjaci hipotalamičke disfunkcije svrstavaju u tercijarni oblik zatajenja).

Hiperfunkcija uzrokuje više različitih kliničkih slika. Hipersekrecija androgena dovodi do adrenalne virilizacije, suvišak glukokortikoida uzrokuje Cushingov sindrom, a suvišak mineralokortikoida hiperaldosteronizam (aldosteronizam). Ovi sindromi se često preklapaju. Hiperfunkcija može biti i kompenzacijska, npr. urođena adrenalna hiperplazija, ili posljedica stečene hipoplazije, adenoma ili karcinoma (vidi i str. 2365). Suvišak adrenalina i noradrenalina javlja se uz feokromocitom (str. 1216).