Začeće i prenatalni razvoj

Da bi došlo do začeća (oplodnje) živi se spermij mora spojiti s jajnom stanicom unutar jajovoda čiji je epitel normalan. Do začeća dolazi odmah iza ovulacije, oko 14 dana nakon zadnje menstruacije. U vrijeme ovulacije, cervikalna sluz postaje rjeđa, olakšavajući tako brzo kretanje spermija prema jajnoj stanici, obično blizu fimbrijalnog kraja jajovoda. Spermiji mogu u rodnici preživjeti i do 3 dana nakon spolnog odnosa. 258. ZAČEĆE I PRENATALNI RAZVOJ

Oplođena jajna stanica (zigota) se ponavljano dijeli dok putuje prema mjestu implantacije u endometriju (obično blizu fundusa), tijekom razdoblja od 5 do 8 dana. Do trenutka implantacije, zigota je postala sloj stanica koji okružuje šupljinu (blastocista). Stijenka blastociste je građena od 1 sloja stanica, osim na embrionalnom polu, gdje je debela 3–4 sloja stanica. Embrionalni pol, od kojeg se razvija embrij, se prvi implantira.

Amnijska šupljina i posteljica: Unutar 1 ili 2 dana nakon implantacije, oko blastociste se razvija sloj stanica (trofoblast), stanice prodiru u endometrij, pojačavajući pričvršćenost blastociste. Stanice trofoblasta se razvijaju u citotrofoblast, koji omogućuje implantaciju te konačno i razvoj posteljice i sinciciotrofoblast koji stvara korijalni gonadotropin od 10. dana i, ubrzo potom, druge trofičke hormone. Iz trofoblasta se razvijaju unutarnji sloj (amnion) i vanjski sloj (korion) plodovih ovoja; ti ovoji tvore amnijsku šupljinu, koja sadrži plod (izraz koji se rabi za potomka zigote u bilo kojem stadiju—vidi Sl. 258–1).

Kad se amnijska šupljina stvori, a šupljina blastociste zatvori (sa oko 10 dana), zametak se smatra embrijem. Amnijska se šupljina ispunjava tekućinom i širi s rastućim embrijem, ispunjavajući endometralnu šupljinu oko 12 tjedana nakon začeća; tada amnijska šupljina preostaje jedina šupljina unutar maternice.

Trofoblast također oblikuje resice koje prodiru u maternicu i razvijaju se u posteljicu. Resice i posteljica stvaraju trofičke hormone te pružaju arterijsku i vensku izmjenu između cirkulacija zametka i majke. Posteljica je potpuno razvijena u razdoblju od 18 do 20 tjedana, no nastavlja rasti te u terminu teži oko 500 g.

Embrij: Oko 10. dana se unutar embrija obično mogu razlikovati 3 zametna listića (ektoderm, mezoderm i endoderm). Nakon toga se počinje razvijati primitivna pruga, koja postaje neuralna cijev. Oko 16. dana, cefalički dio mezoderma zadebljava stvarajući središnju cijev koja se razvija u srce i velike krvne žile. Srce počinje pumpati plazmu oko 20. dana a sljedećeg se dana pojavljuju fetalni eritrociti, koji su nezreli i imaju jezgru. Fetalne eritrocite ubrzo zamjenjuju zreli eritrociti a kroz embrij se razvijaju krvne žile.

Sl. 258–1. Posteljica i embrij sa oko 11

Sl. 258–1. Posteljica i embrij sa oko 11

Konačno se razvijaju umbilikalna arterija i vena, povezujući krvne žile embrija s posteljicom. Većina organa se oblikuje između 21. i 57. dana nakon oplodnje (između 5. i 10. tjedna gestacije), međutim, CNS se nastavlja razvijati tijekom cijele trudnoće. Podložnost nakaznostima koje izazivaju teratogeni je najveća tijekom oblikovanja organa.