Hematologija i onkologija

Eritropoeza, tj. stvaranje eritrocita (E) se vrši u koštanoj srži pod nadzorom hormona eritropoetina (EPO), kojega stvaraju jukstaglomerularne stanice bubrega kao odgovor na smanjeni dotur O2 (anemija, hipoksija) i povišene razine androgena. Za stvaranje E je uz EPO potrebna dostupnost supstrata, poglavito željeza (Fe; vidi str. 1036) te vitamina B12 i folata (vidi str. 26).

Nakon otprilike 120 dana E ostare. Tada gube opnu i izlučuju se iz krvotoka preko fagocita u slezeni, jetri i koštanoj srži. Hemoglobin (Hb) se razgrađuje u ovim stanicama te u hepatocitima sustavom hem oksigenaze. Tako se čuva Fe za kasniju ugradnju, hem preinačuje u bilirubin nizom enzimskih reakcija, a bjelančevina se ponovo upotrebljava. Održavanje stalnog broja E zahtijeva dnevnu proizvodnju 1/120 tih stanica; nazreli E (retikulociti; Rtc) se trajno oslobađaju i predstavljaju 0,5–1,5% populacije E u periferiji.

Preko smanjenih koncentracija EPO anemiji pogoduju niske razine androgena u žena i u starijih osoba, kao i smanjen sintetski kapacitet koštane srži. U žena se pridružuju i drugi čimbenici, poput kumulativnog gubljenja krvi menstruacijom i povećanih potreba za Fe u višestrukim trudnoćama.