Alergije i druge preosjetljivosti

Alergije i druge preosjetljivosti su posljedica pretjeranog imunološkog odgovora koji nije povezan sa ozljedom ili upalom.

Gellova i Coombsova klasifikacija razlikuje 4 tipa preosjetljivosti iako većina poremećaja uključuje više od jednog tipa.

Tip I reakcije (rana preosjetljivost) su posredovane IgE protutijelima. Antigen se spaja na IgE (koji je vezan na mastocite u tkivima ili bazofile u krvi), i pri tome se oslobađaju ranije formirani medijatori (npr. histamin, proteaze, kemotaksini) te dolazi do sinteze drugih medijatora (npr. prostaglandina, leukotriena, faktora aktivacije trombocita—PAF, IL). Ovi faktori uzrokuju vazodilataciju; povećavaju propustljivost kapilara; hipersekreciju sluzi; spazam glatke muskulature; i tkivnu infiltraciju eozinofilima, pomoćničkim T2–limfocitima (TH2), te drugim upalnim stanicama. Reakcija tipa I je osnovna reakcija kod atopijskih bolesti (uključujući alergijsku astmu, rinitis i konjunktivitis), preosjetljivost na lateks te neke alergije na hranu.

Tip II reakcije su rezultat vezanja protutijela na stanične ili tkivne antigene ili na hapten vezan za stanicu ili tkivo. Kompleks antigen–protutijelo aktivira citotoksične T–limfocite ili makrofage i komplement dovodeći do oštećenja stanice ili tkiva (stanična citotoksičnost ovisna o protutijelima). U bolesti kojima u osnovi leži reakcija tipa II spadaju hiperakutno odbacivanje transplantata, Coombsova pozitivna hemolitična anemija, Hashimotov tireoiditis i Goodpastureov sindrom (vidi TBL. 165–1).

Tip III reakcije uzrokuju akutnu upalu kao odgovor na cirkulirajuće imunokomplekse sastavljene od antigena–protutijela nataložene u krvnim žilama ili tkivu. Ovi kompleksi mogu aktivirati sustav komplementa ili se vezati i aktivirati određene imunološke stanice te izazvati oslobađanje tkivnih medijatora. Posljedice stvaranja imunokompleksa ovise djelomično o relativnom omjeru antigena i protutijela u imunokompleksu. U početku prevladavaju antigeni s malo imunokompleksa od antigena–protutijela što neće aktivirati komplement. Kasnije, kad su antigeni i protutijelo uravnoteženi, imunokompleksi su veći i imaju tendenciju taloženja u različitim tkivima (glomeruli, krvne žile), uzrokujući pri tome sistemske reakcije. Reakciju tipa III nalazimo kod serumske bolesti, SLE, RA, leukocitoklastičnog vaskulitisa, krioglobulinemije, hipersenzitivnog pneumonitisa, bronhopulmonalne aspergiloze i nekoliko tipova glomerulonefritisa.

Tip IV reakcije (odgođena ili kasna preosjetljivost) je stanično posredovan. Postoje 4 podvrste reakcije s obzirom na subpopulaciju T–stanica koje mogu sudjelovati u reakciji: pomoćničke stanice tip 1 (IVa), pomoćničke stanice tip 2 (IVb), citotoksične T stanice (IVc) te T–stanice koje luče IL–8 (IVd). Ove stanice, senzibilizirane nakon kontakta sa specifičnim antigenom, budu aktivirane nakon ponovnog kontakta s tim antigenom; oštećuju tkivo izravnim citotoksičnim djelovanjem ili otpuštanjem citokina, što aktivira eozinofile, monocite i makrofage, neutrofile ili ubilačke stanice, ovisno o tipu. U bolesti kojima je u osnovi reakcija tipa IV ubrajamo kontaktni dermatitis (npr. otrovni bršljan), hipersenzitivni pneumonitis, odbacivanje alotransplantata, tuberkulozu te mnoge oblike preosjetljivosti na lijekove.

TABLICA 165–1

MOGUĆE AUTOIMUNE BOLESTI

VJEROJATNOST

BOLEST

MEHANIZAM ILI DOKAZ

Jako vjerojatno

Autoimuna hemolitična anemija

Fagocitoza eritrocita ovijenih protutijelima

Autoimuna trombocitopenična purpura

Fagocitoza trombocita ovijenih protutijelima

Goodpastureov sindrom

Protutijela protiv bazalne membrane

Gravesova bolest

Protutijela protiv receptora za TSH (stimulatorno)

Hashimotov tireoiditis

Stanična i humoralna tiroidna citotoksičnost

Inzulinska rezistencija

Protutije lo protiv inzulinskih receptora

Mijastenija gravis

Protutijelo Protiv acetilkolinskog receptora

Pemfigus

Epidermalno akatolitičko protutjelo

SLE

Cirkulirajući i lokalni generalizirani imunokompleksi

Vjerojatno

Adrenergična rezistencija na lijekove (neki s astmom i cističnom fibrozom)

Protutijelo protiv β–adrenergičnih receptora

Bulozni pemfigoid

IgG i komplement u bazalnoj membrani

Šećerna bolest (neki slučajevi)

Stanična imunost i protutijela protiv stanica otočića

Glomerulonefritis

Protutijela protiv glomerularne bazalne membrane ili imunokompleksi

Idiopatska Addisonova bolest

Protutijela ili moguća stanična adrenalna citotoksičnost

Neplodnost (neki slučajevi)

Protutijela protiv spermatozoida

Miješana bolest vezivnog tkiva

Protutijelo protiv ekstraktabilnog nuklearnog antigena (ribonukleoprotein)

Perniciozna anemija

Protutijela protiv antiparijetalnih stanica, mikrosoma i unutarnjeg faktora

Polimiozitis

Nehistonska ANA

RA

Imunokompleksi u zglobovima

Sistemska skleroza s antikolagenskim protutijelima

Protutijela protiv jezgre i drugih jezgrica

Sjögrenov sindrom

Protutijela protiv više tkiva, specifično

nehistonsko protutijelo protiv SS–B

Moguće

Kronični aktivni hepatitis

Protutijelo protiv glatke muskulature

Zatajenje endokrinih žlijezda

Specifičn

a tkivna protutijela (neki slučajevi)

Postinfarktni sindrom, postkardiokirurški sindrom

Protutijela protiv miokarda

Primarna bilijarna ciroza

Antimitohondrijska protutijela

Urtikarija, atopični dermatitis, astma (neki slučajevi)

IgG i IgM protutijela protiv IgE

Vaskulitis

Imunoglobulini i komplement u stijenci žile, niske serumske komponente (neki slučajevi)

Vitiligo

Antimelanocitna protutijela

Mnoge druge upalne, granulomatozne, degenerativne i atrofične bolesti

Nema drugog razumnog objašnjenja

ANA = antinuklerano protutijelo; TSH = tireoidno–stimulirajući hormon.