Arboviriusi, arenavirusi, bunyavirusi i filovirusi

Arbovirusi (engl. arthropod–borne, odnosno virusi koje prenose člankonošci) je naziv koji se odnosi na skupinu virusa koje na kralježnjake prenose neki kukci koji se hrane krvlju, uglavnom komarci i krpelji (artropodi). Arbovirusi ne spadaju u trenutno važeći sustav podjele virusa. U trenutno važećoj podjeli se nalaze obitelji čiji su neki članovi arbovirusi a to su Bunyaviridae, Flaviviridae, Reoviridae i Togaviridae. Bunyaviridae obuhvaćaju bunyaviruse, fleboviruse, nairoviruse i hantaviruse. Arenaviridae i Filoviridae, uključujući Marburški virus i Ebola virus, nisu arbovirusi.

Arbovirusa ima >250 i prošireni su diljem svijeta; barem 80 njih uzrokuju bolesti u ljudi. Rezervoar arbovirusa su često ptice, od kojih se virusi komarcima prenose na konje, druge domaće životinje i ljude. Većina arbovirusnih bolesti se ne prenosi s čovjeka na čovjeka. Rezervoari Bunyavirida su kukci i kralježnjaci, često glodavci. Virusi se na ljude šire neposredno iz rezervoara, no može doći i do prijenosa s čovjeka na čovjeka. Arenavirusi se obično šire glodavcima i njihovim izlučevinama; u slučaju Lassa groznice, moguć je prijenos s čovjeka na čovjeka. Rezervoari Marburškog i Ebola virusa nisu poznati, a prijenos s čovjeka na čovjeka je čest.

Mnoge su infekcije bez simptoma. Kad su simptomi izraženi, obično započinju blagom, nespecifičnom bolešću nalik gripi, koja se može razviti u jedan od nekoliko sindroma (vidi TBL. 191–1). Oni obuhvaćaju limfadenopatiju, osipe, aseptični meningitis, encefalitis, artralgije, artritis i nekardiogeni edem pluća. Mnogi izazivaju vrućicu i sklonost krvarenju (hemoragične groznice); krvarenju doprinose smanjena sinteza faktora koagulacije ovisnih o vitaminu K, diseminirana intravaskularna koagulacija i promijenjena funkcija trombocita. Laboratorijska dijagnostika kad je raspoloživa, često obuhvaća uzgoj virusa u kulturi, PCR, elektronsku mikroskopiju te otkrivanje antigena i protutijela.

Bolesti koje prenose komarci i krpelji često se mogu spriječiti nošenjem odjeće koja prekriva što je moguće veću površinu tijela, korištenjem repelenata i smanjivanjem mogućnosti izlaganja kukcima (npr. za komarce, ograničenjem boravka na otvorenom u vlažnim područjima; za krpelje vidi OKVIR 177–1 na str. 1491). Bolesti koje se prenose izlučevinama glodavaca mogu se spriječiti zatvaranjem mogućih ulaza glodavaca u kuće i obližnje zgrade, sprječavanjem pristupa glodavaca hrani i uništenjem mogućih boravišta u blizini kuća. Naputke za čišćenje i rad u područjima s mogućim izlučevinama glodavaca se može dobiti od Centers for Disease Control and Prevention (CDC).

Liječenje većine ovih infekcija je potporno. Kod hemoragičnih groznica, zbog krvarenja može biti potreban fitonadion (vidi pod Manjak vitamina K na str. 46). Također može biti potrebna transfuzija ispranih eritrocita ili svježe smrznute plazme. Primjena acetilsalicilne kiseline (ASK) i NSAID–a je kontraindicirana zbog njihovog antitrombocitnog djelovanja.

Ribavirin (30 mg/kg IV kao početna doza, a zatim 16 mg/kg IV svakih 6 h tijekom 4 dana, nakon toga 8 mg/kg svakih 8 h kroz 6 dana) je učinkovit kod Lassa groznice, groznice Riftske doline i krimsko–kongoanske hemoragične groznice. Doziranje kod hemoragične groznice s popratnim bubrežnim sindromom vidi na str. 1621. Antivirusna terapija kod ostalih sindroma nije proučena na odgovarajući način.