Začepljenje ogranaka trbušne aorte

Različiti ogranci aorte mogu biti začepljeni zbog ateroskleroze, fibromuskularne displazije i drugih stanja, što stvara simptome i znakove ishemije ili infarkta. Dijagnoza se postavlja slikovnim metodama prikaza. Liječenje obuhvaća embolektomiju, angioplastiku a ponekad kirurško premoštenje.

Akutno začepljenje ogranaka trbušne aorte može nastati zbog embolije, aterotromboze ili disekcije; kronično začepljenje može nastati zbog ateroskleroze, fibromuskularne displazije ili vanjskog pritiska tumorskom masom. Česta mjesta začepljenja su utrobne arterije (npr. gornje mezenterijalne arterije, celijačne i bubrežne arterije) i račvište aorte. Kronično začepljenje celijačnog stabla je mnogo češće u žena iz nepoznatog razloga.

Simptomi i znaci (npr. bol, zatajivanje organa, nekroza) rezultat su ishemije ili infarkta. Akutno mezenterijalno začepljenje uzrokuje ishemiju i nekrozu crijeva, što dovodi do jakih, difuznih bolova u trbuhu—abdominalna katastrofa (vidi str. 98). Akutna okluzija celijačnog stabla može uzrokovati infarkt jetre ili slezene. Kronična insuficijencija mezenterijalnih žila rijetko izaziva simptome, osim ako gornja mezenterijalna arterija i celijačno stablo nisu istodobno suženi ili začepljeni, jer je kolateralna cirkulacija između velikih utrobnih ogranaka obilna. Simptomi kronične insuficijencije mezenterijalnih žila u pravilu se javljaju nakon jela (kao crijevna angina) zato što probava zahtijeva pojačan protok krvi kroz mezenterijalne žile; bol počinje ~30 min do 1 sata nakon jela i stalna je, jaka, obično paraumbilikalne lokalizacije a može proći na sublingvalni nitroglicerin. Bolesnici se boje jela; ekstremno mršavljenje je često uobičajeno. Rijetko se razvija malapsorpcija koja pridonosi gubitku težine. U bolesnika se može čuti šum u trbuhu, mogu imati mučninu, povraćati, imati proljev, zatvor i crnu stolicu.

Akutno začepljenje zbog embolije bubrežne arterije uzrokuje iznenadnu bol u slabinama (lumbalno), a zatim hematuriju (vidi str. 2030). Kronično začepljenje može biti asimptomatsko ili prouzročiti novonastalu ili teško–kontroliranu hipertenziju, te izazvati zatajivanje bubrega.

Akutno začepljenje račvišta aorte ili distalnih ogranaka može izazvati naglu bol u mirovanju, bljedoću, paralizu, nestanak perifernih pulsacija i hladnoću nogu (vidi str. 751). Kronična začepljenost može uzrokovati intermitentne klaudikacije u nogama i stražnjici te erektilnu disfunkciju (Lericheov sindrom). Femoralnih pulseva nema, a zahvaćeni ud može biti ugrožen.

Dijagnoza i liječenje

Dijagnoza u početku počiva na anamnezi i fizikalnom statusu, a potvrđuje je dupleks ultrasonografija, CTA, MRA i standardna angiografija. Akutna okluzija je hitno kirurško stanje koje zahtijeva embolektomiju i perkutanu transluminalnu angioplastiku (PTA) sa ili bez stentiranja. Kronična okluzija, ako je simptomatska, može zahtijevati operaciju i angioplastiku. Uklanjanje čimbenika rizika i antitrombocitni lijekovi mogu pomoći.

Akutna okluzija gornje mezenterijalne arterije, koja uzrokuje značajan pobol i smrtnost, zahtijeva brzu revaskularizaciju. Prognoza je loša ako se crijevo ne revaskularizira unutar 4– 6 sati.

U slučaju kronične okluzije gornje mezenterijalne arterije i celijačnog stabla, nitroglicerin može privremeno olakšati simptome. Ako su simptomi ozbiljni, kirurško premoštenje od aorte preko utrobnih arterija distalno od mjesta začepljenja obično rezultira revaskularizacijom. Dugoročna otvorenost presadaka premašuje 90%. U dobro odabranih bolesnika (osobito među starijim bolesnicima koji mogu biti loši kandidati za operaciju) revaskularizacija putem PTA sa ili bez stentiranja može biti uspješna. Simptomi mogu popustiti brzo, a tjelesna se težina može nadoknaditi.

Akutno začepljenje bubrežne arterije zahtijeva embolektomiju; ponekad se može učiniti PTA. Početno liječenje kroničnog začepljenja uključuje antihipertenzive. Ako je krvni tlak loše reguliran ili ako se bubrežna funkcija pogoršava, PTA sa stentiranjem može poboljšati protok krvi, a ako je PTA neizvediva, otvorena kirurška embolektomija ili premoštenje mogu biti alternativa.

Začepljenje račvišta aorte zahtijeva hitnu embolektomiju, obično transfemoralnim pristupom. Ako kronična okluzija uzrokuje klaudikacije, aortoilijačne ili aortofemoralne premosnice mogu premostiti začepljenje. PTA je alternativa u odabranih bolesnika.