Pneumonija

(Vidi i Neonatalna pneumonija na str. 2332.)

Pneumonija je akutna upala pluća prouzročena infekcijom. Početna dijagnoza obično počiva na RTG–u pluća. Uzroci, simptomi, liječenje, preventivne mjere kao i prognoza bolesti se razlikuju ovisno o tomu je li infekcija bakterijska, virusna, gljivična ili izazvana parazitima; je li stečena izvan bolnice, u bolnici ili u domu za njegu starih osoba, te je li oboljeli imunokompetentan ili imunokompromitiran.

Procjenjuje se da 2–3 milijuna ljudi u SAD– u svake godine oboli od pneumonije, od čega 45.000 umre. Bolničke pneumonije su najčešće smrtonosne hospitalne infekcije i najčešći uzrok ukupne smrtnosti u razvijenim zemljama.

Bakterije su najčešći uzročnik pneumonija u odraslih >30 godina. Streptococcus pneumoniae je najčešći patogen u svim dobnim skupinama, stanjima i geografskim područjima. Međutim, patogeni agensi svih vrsta od virusa pa do parazita mogu biti uzročnici pnemonije.

Gornji dišni putovi i pluća su stalno izloženi vanjskim patogenima. Gornji dišni putovi i orofarinks djelomično su kolonizirani takozvanom “normalnom florom” koja ne ugrožava obranu domaćina. Infekcija se razvija kada se broj patogenih mikroorganizama poveća i nadvlada obrambene snage domaćina.

Gornji dišni putovi se brane sekrecijom IgA, proteaza i lizozoma; sekrecijom inhibitora rasta koje proizvodi normalna flora, te fibronektina koji oblaže sluznicu i inhibira adherenciju patogena. Nespecifična odbrana donjih dišnih putova počiva na kašlju, mukocilijarnom čišćenju i točno određenim kutovima dišnih putova, čime se sprječava infekcija. Specifičnu obranu donjih dišnih putova čine različiti imuni mehanizmi: IgA i IgG opsonizacija (proces vezanja odgovarajućih opsonina za površinu bakterije ili druge stanice čime se olakšava fagocitoza. Opsonini su: razna antitijela, neki enzimi i dijelovi komponenti komplementa), protuupalni učinci surfaktanta, fagocitoza koju vrše alveolarni makrofagi i T–stanični imuni odgovor. Ovi mehanizmi štite većinu ljudi od infekcije. Međutim, brojna stanja mijenjaju normalnu floru (npr. sistemske bolesti, pothranjenost, izloženost infekciji u bolnicama ili staračkim domovima, upotreba antibiotika i imunosupresiva), povećana virulencija uzročnika (npr. upotreba antibiotika) ili oštećenje ovih obrambenih mehanizama (npr. pušenje cigareta, nazogastrična ili endotrahealna intubacija). Na taj način patogeni lakše prodiru u dišne prostore udisanjem, kontaktom, hematogenim rasapom ili aspiracijom, te se mogu razmnožiti i izazvati pneumoniju.

Specifični patogeni mikroorganizmi, tj. uzročnici pneumonije se ne mogu otkriti u >1/ 2bolesnika i pored opsežnih dijagnostičkih pretraga. Kako uzročnici i ishod liječenja ovise o okolnostima pod kojima su nastali i rizičnim faktorima domaćina, pneumonije se dijele na izvanbolničke (domicilne), bolničke (nosokomijalne), uključujući pneumonije stečene prilikom mehaničke ventilacije i postoperativno, pneumonije štićenika staračkih domova i pneumonije u imunokompromitiranih domaćina. Ovakva podjela (kategorizacija) pneumonija koja počiva na kliničkoj slici i mjestu nastanka infekcije, omogućava precizniji odabir empirijske antibiotske terapije.

Pojam intersticijska pneumonija odnosi se na raznovrsne pneumonije koji se ne mogu povezati s nijednim uzročnikom, a za koje su karakteristične upala i fibroza plućnog intersticija. Ovi procesi imaju malu sličnost s infektivnom pneumonijom pa su zasebno opisani u Pogl. 55 na str. 443.