Dijagnostičke pretrage kod poremećaja jetre i žučnog mjehura

Laboratoriji mogu provesti različite pretrage koje pomažu liječnicima u ocjenjivanju poremećaja jetre, žučnog mjehura i žučnog sustava. Među najvažnijima je skupina krvnih pretraga poznata kao testovi jetrene funkcije. Ovisno o problemu na koji se kod bolesnika sumnja, liječnik može zatražiti i neke slikovne pretrage, kao što su ultrazvuk, kompjutorizirana tomografija i magnetska rezonancija. Liječnik može uzeti i uzorak jetrenog tkiva za pretragu pod mikroskopom, postupak koji se zove biopsija jetre.

Laboratorijski testovi i slikovne pretrage

Dišni testovi mjere sposobnost jetre da preradi (metabolizira) različite lijekove. Lijek, obilježen radioaktivnim spojem, može se dati na usta ili u venu. Količina radioaktivnosti u dahu osobe je mjera količine lijeka prerađenog u jetri.

Ultrazvuk pomoću zvučnih valova stvara sliku jetre, žučnog mjehura i žučnog sustava. Test je bolji za otkrivanje strukturnih nenormalnosti, kao što su tumori, nego rasprostranjenih (difuznih) nenormalnosti, kao što je ciroza. Najjeftinija je, najsigurnija i najosjetljivija tehnika za slikovni prikaz žučnog mjehura i žučnog sustava.

Uporabom ultrazvuka liječnik može lako otkriti žučne kamence u žučnom mjehuru. Ultrazvuk lako razlikuje žuticu uzrokovanu zaprekom u žučnom vodu od žutice uzrokovane slabom funkcijom jetrenih stanica. Vrsta ultrazvuka, doplerski ultrazvuk žila, može se rabiti za prikazivanje toka krvi u krvnim žilama jetre. Liječnik može također rabiti ultrazvuk kao vodič kada prodire iglom da dobije uzorak tkiva za biopsiju.

TABLICA 115-1

Testovi funkcije jetre

Testovi jetrene funkcije izvode se na uzorcima krvi. Većinom testova određuje se razina enzima ili drugih tvari u krvi i na taj se način dijagnosticiraju jetreni problemi. Jednim od testova određuje se vrijeme potrebno za zgrušavanje krvi.

Test

Što se mjeri

Na što test može ukazivati

Alkalna fosfataza

Enzim koji se stvara u jetri, kostima i placenti te se otpušta u krv prilikom oštećenja ili aktivnosti kao što su rast kosti ili trudnoća

Zapreka u žučnom vodu, oštećenje jetre i neke vrste raka

Alanin transaminaza (ALT)

Enzim koji se stvara u jetri i otpušta u krv kada su jetrene stanice oštećene

Oštećenje jetrene stanice (kao kod hepatitisa)

Aspartat transaminaza (AST)

Enzim koji se otpušta u krv kada su oštećeni jetra, srce, mišići ili mozak

Oštećenje jetre, srca, mišića ili mozga

Bilirubin

Sastojak probavnog soka (žuči) koji se proizvodi u jetri

Zapreka otjecanju žuči, oštećenje jetre, jaki raspad crvenih krvnih stanica (od kojih je napravljen bilirubin)

Gamaglutamil transpeptidaza (γGT)

Enzim koji proizvode jetra, gušterača i bubrezi, a ispušta se u krv kada su ti organi oštećeni

Oštećenje organa, otrovnost lijekova, zloporaba alkohola, bolest gušterače

Mliječna dehidrogenaza (LDH)

Enzim koji se ispušta u krv kada su oštećeni neki organi

Oštećenje jetre, srca, pluća ili mozga i prekomjerni raspad crvenih krvnih stanica

5’nukleotidaza

Enzim koji sadrži samo jetra a otpušta se u krv pri njenom oštećenju

Zapreka u žučnom vodu ili oštećen žučni protok

Albumin

Bjelančevina koju stvara jetra i normalno otpušta u krv; jedna je od zadaća albumina zadržavanje tekućine unutar krvnih žila

Oštećenje jetre

Alfafetoprotein

Bjelančevina koju stvaraju jetra i testisi fetusa

Teški hepatitis ili rak jetre ili testisa

Mitohondrijska protutijela

Protutijela protiv mitohondrija u krvnom optoku, unutarnji sastojak stanica

Primarna bilijarna ciroza i neke autoimune bolesti, kao što je kronični aktivni hepatitis

Protrombinsko vrijeme (PT ili PV)

Vrijeme potrebno za zgrušavanje krvi (za zgrušavanje su potrebni vitamin K i tvari koje stvara jetra)

Oštećenje jetre ili slaba apsorpcija vitamina K uzrokovana nedostatkom žuči

Rendgenske tehnike za procjenu žučnog sustava

Kod ove tri dijagnostičke tehnike rabi se radiokontrastno sredstvo kako bi se na rendgenogramima prikazali obrisi žučnog sustava.

Endoskopska retrogradna kolangiopankreatografija

MSD medicinski priručnik za pacijente

Kod endoskopske retrogradne kolangiopankreatografije (ERCP), endoskopom koji se stavi u usta i preko želuca uvede u dvanaesnik (gornji dio tankog crijeva) unosi se radiokontrastno sredstvo. Kontrast se uvodi mimo Oddijeva sfinktera i tada teče natrag prema gore u žučni sustav.

Perkutana transhepatična kolangiografija

MSD medicinski priručnik za pacijente

Kod perkutane transhepatične kolangiografije, radiokontrastno sredstvo se preko kože uštrca izravno u mali žučni vod u jetri. Radiokontrastno sredstvo tada teče kroz žučni sustav.

Operacijska kolangiografija

MSD medicinski priručnik za pacijente

Kod operacijske kolangiografije radiokontrastno sredstvo se za vrijeme kirurškog zahvata uštrca izravno u žučni sustav.

Radionuklidno (radioizotopno) prikazivanje rabi tvari koje sadrže radioaktivni spoj koji se injicira u tijelo, a preuzima ga određeni organ. Radioaktivnost se mjeri gamakamerom pričvršćenom na kompjutor koji stvara sliku. Scintigrafija jetre je vrsta radionuklidnog prikazivanja koje rabi radioaktivni spoj koji se apsorbira u jetrene stanice. Kolescintigrafija, još jedan tip radionuklidnog prikazivanja, rabi radioaktivni spoj koji se izlučuje iz jetre u žučni sustav; rabi se za otkrivanje akutne upale žučnog mjehura (kolecistitis).

Kompjutorizirana tomografija (CT) može dati odlične slike jetre i naročito je korisna za otkrivanje tumora. Može otkriti rasprostranjene (difuzne) poremećaje, kao što su masna jetra i nenormalno gusto jetreno tkivo uslijed prekomjernog nakupljanja željeza (hemokromatoza). Međutim, budući da je CT radiološka pretraga (opasno rendgensko zračenje) koje je uz to i skupa, ne upotrebljava se tako mnogo kao ultrazvuk.

Magnetska rezonancija (MR) daje izvanredne slike, slične onima koje se dobivaju CTom. Međutim, ima nedostatke: skuplja je nego CT, traje dulje nego druge slikovne metode i zahtijeva ležanje u uskoj komori što u nekih ljudi izaziva klaustrofobiju.

Endoskopska retrogradna kolangiopankreatografija je pretraga kod koje se endoskop (savitljiva cijev za promatranje) stavlja u usta, kroz želudac i dvanaesnik pa u žučni sustav. Radiokontrastna tvar se tada injicira u vodove žučnog sustava i naprave rendgenogrami. U 3% do 5% osoba taj test uzrokuje upalu gušterače (pankreatitis).

Perkutana transhepatična kolangiografija uključuje prodiranje dugačkom iglom kroz kožu u jetru, zatim injiciranje radiokontrastne tvari u jedan od jetrenih žučnih vodova. Za navođenje igle liječnik može upotrijebiti ultrazvuk. Rendgenogrami jasno pokazuju žučni sustav, naročito začepljenje u jetri.

Operacijska kolangiografija rabi radiokontrastnu tvar koja je vidljiva na rendgenogramima. Tvar se injicira neposredno u vodove žučnog sustava za vrijeme operacije. Rendgenogrami tada pokazuju jasne slike žučnog sustava.

Običan rendenogram može često pokazati kalcificirani žučni kamenac.

Biopsija jetre

Uzorak jetre se može dobiti prilikom kirurškog zahvata u svrhu pretraživanja, ali se češće dobiva prodiranjem igle kroz kožu u jetru. Prije postupka, bolesnik dobiva lokalnu anesteziju. Smještaj nenormalnog područja odakle se uzima uzorak može se odrediti ultrazvukom ili CTom. U većini medicinskih središta biopsija jetre se izvodi kao ambulantni postupak.

Nakon uzimanja uzorka osoba ostaje u bolnici 3 do 4 sata, budući da postoji mala opasnost od komplikacija. Jetra može biti zaderana i može doći do krvarenja u trbuh. Žuč može iscuriti u trbuh i dovesti do upale trbušne opne (peritonitis). Budući da krvarenje može početi i nakon 15 dana, osoba treba u tom razdoblju ostati na udaljenosti od bolnice do najviše jedan sat vožnje. U oko 2% ljudi te komplikacije prave ozbiljne probleme a od postupka smrtno strada 1:10.000. Nakon biopsije jetre česta je blaga bol u gornjem desnom dijelu trbuha koja se širi u desni pazuh, a obično se ublaži analgeticima.

Kod transvenske biopsije jetre, u vratnu venu se stavi kateter koji se provuče u srce i smjesti u jednu od hepatičnih vena koje dolaze iz jetre. Igla katetera se smjesti kroz vensku stijenku u jetru. Ta tehnika ima manje izgleda da ošteti jetru nego perkutana biopsija jetre i može se primijeniti čak i u ljudi koji lagano krvare.